Pompa do deszczówki powinna zapewniać wydajność i ciśnienie dopasowane do liczby punktów poboru oraz planowanego zastosowania, na przykład podlewania ogrodu czy spłukiwania toalety. Zbiornik naziemny jest łatwy w montażu i kontroli, jednak podziemny oszczędza miejsce, chroni wodę przed światłem i przemarzaniem. Dobranie zależy od dostępnej przestrzeni, budżetu oraz potrzeb domowników.
Pompa do deszczówki powinna być dobrana do sposobu wykorzystania wody, wysokości podnoszenia oraz wymaganej wydajności instalacji. Inne parametry są potrzebne przy podlewaniu ogroduinne przy zasilaniu spłuczki, pralki czy punktów poboru w budynku. Znaczenie ma także konstrukcja zbiornika, długość przewodów, liczba kolanek i zastosowane filtry. Zbyt słaba pompa nie zapewni dobrego strumienia, jednak przewymiarowane urządzenie będzie droższe, głośniejsze i może pracować nieefektywnie. Tekst jest przeznaczony dla właścicieli domów jednorodzinnych, działek i ogrodów, którzy planują instalację wykorzystującą wodę opadową albo modernizują istniejący system.
Wydajność i ciśnienie pompy do deszczówki
Wydajność określa ilość wody tłoczoną w jednostce czasu, najczęściej podawaną w litrach na minutę lub metrach sześciennych na godzinę. Do podlewania zraszaczem potrzebny jest większy przepływ niż do pojedynczego zaworu czerpalnego. Pompa o wydajności 2-3 m³/h najczęściej wystarcza do podstawowych celów ogrodowych, lecz układ z kilkoma zraszaczami może wymagać większego przepływu.
Ciśnienie robocze musi uwzględniać opory przepływu i różnicę wysokości między lustrem wody a punktem poboru. Parametr podnoszenia, wyrażany w metrach słupa wody, nie oznacza wyłącznie wysokości budynku.
Obejmuje także straty na rurach, filtrach, zaworach zwrotnych i kształtkach. Przyjmuje się, że 10 metrów podnoszenia odpowiada około 1 barowi ciśnienia. Dla komfortowego korzystania z instalacji domowej często potrzebne jest 2,5-3,5 bara w punkcie poboru. Pompa zanurzeniowa pracuje wewnątrz zbiornika i najczęściej ciszej, a hydroforowa lub samozasysająca znajduje się poza nim, co ułatwia serwis. Modele z automatyką elektroniczną uruchamiają się po otwarciu zaworu i wyłączają po zakończeniu poboru.
Przy częstym korzystaniu przydatny jest zbiornik przeponowy ograniczający liczbę załączeń silnika.
Dobór parametrów powinien uwzględniać równocześnie:
- rzeczywisty przepływ wymagany przez urządzenia końcowe,
- całkowitą wysokość podnoszenia wraz ze stratami ciśnienia,
- rodzaj sterowania, filtrację i częstotliwość pracy pompy.
Zbiornik na deszczówkę a praca instalacji
Pojemność zbiornika należy dopasować do powierzchni dachu, lokalnych opadów i zapotrzebowania na wodę.
Zbyt mały magazyn szybko się przepełnia, a pompa uruchamia się często przy krótkich cyklach poboru. Zbiornik o nadmiernej pojemności zwiększa koszt inwestycji i wymaga większej przestrzeni, choć zapewnia większą rezerwę w czasie okresów bezdeszczowych.
Dla domu z ogrodem praktyczne bywają zbiorniki od 3000 do 6000 litrów, jednak przy rozbudowanym podlewaniu lub zasilaniu kilku punktów poboru potrzebna może być pojemność 8000-10 000 litrów. Zbiornik podziemny lepiej chroni wodę przed światłem, przemarzaniem i wahaniami temperatury. Naziemny jest prostszy w montażu, lecz wymaga zacienienia oraz zabezpieczenia przed mrozem. Woda powinna trafiać do zbiornika przez filtr wstępny zatrzymujący liście, piasek i większe zanieczyszczenia. Pompa nie może zasysać osadu z dna, dlatego stosuje się pływający pobór lub odpowiedni dystans od dna. Ważne są także przelew awaryjny, dostęp rewizyjny i zabezpieczenie przed pracą na sucho.
Parametry pompy a rzeczywiste warunki instalacji
Pompa do deszczówki powinna być dobierana na podstawie dwóch parametrów: wydajności, czyli przepływuoraz wysokości podnoszenia. Przepływ określa ilość wody tłoczoną w jednostce czasu, najczęściej w litrach na minutę lub metrach sześciennych na godzinę.
W instalacji ogrodowej najczęściej wystarcza 20-40 l/min, jednak jednoczesne zasilanie kilku punktów poboru, spłuczki i pralki wymaga większej wydajności.
Wysokość podnoszenia nie oznacza wyłącznie różnicy poziomów między zbiornikiem a najwyżej położonym kranem. Należy dodać straty ciśnienia w rurach, kolanach, zaworach, filtrach i złączkach. Jeżeli lustro wody znajduje się 3 m poniżej pompy, najwyższy punkt poboru leży 5 m nad pompą, a opory przepływu odpowiadają 4 m, urządzenie musi pokonać co najmniej 12 m. Do tego należy doliczyć zapas, najczęściej 20-30%.
Pompa o maksymalnej wysokości podnoszenia 40 m nie zapewni automatycznie 4 barów przy każdym przepływie. Parametry podawane przez producenta dotyczą zazwyczaj określonych warunków laboratoryjnych.
Podczas pracy trzeba sprawdzić wykres charakterystyki: pokazuje on, jaki przepływ pompa uzyskuje przy konkretnej wysokości podnoszenia. Zbyt małe urządzenie będzie powodować spadki ciśnienia, a przewymiarowane może powodować częste załączanie, hałas i niepotrzebne zużycie energii. W zbiorniku naziemnym można zastosować pompę powierzchniową, umieszczoną możliwie blisko cysterny. Przy większej głębokości lepsza bywa pompa zanurzeniowa, która tłoczy wodę bez problemu zasysania i ogranicza hałas. Każdy układ powinien mieć filtr przed pompą, zawór zwrotny oraz zabezpieczenie przed suchobiegiem.
Jak obliczyć zapotrzebowanie kilku punktów poboru?
Nie sumuje się mechanicznie maksymalnych przepływów wszystkich kranów. Przyjmuje się współczynnik jednoczesności, ponieważ podlewanie ogrodu, napełnianie wiadra i praca spłuczki rzadko zachodzą równocześnie. Dla domu jednorodzinnego praktyczny punkt wyjścia stanowi 30-50 l/min, a następnie wynik koryguje się zgodnie z długością instalacji i wymaganym ciśnieniem.
Gdzie rozmieścić punkty poboru deszczówki?
W ogrodzie punkty poboru najlepiej umieścić przy rabatach, szklarni, warzywniku i na końcu podjazdu. Krótsze odcinki rur oznaczają mniejsze straty ciśnienia.
Do podlewania można zastosować osobne przyłącze niż do instalacji domowej. Przewody prowadzone w budynku powinny być jedno oznaczone jako instalacja wody deszczowej i zabezpieczone przed przypadkowym dobraniem z wodą pitną. Przy kilku punktach pomocny jest zbiornik hydroforowy oraz automatyczny sterownik ciśnienia. Hydrofor ogranicza liczbę uruchomień pompy przy krótkim poborze, na przykład w czasie korzystania ze spłuczki. W systemie ogrodowym można użyć szybkozłączy, ale ich średnica nie powinna dławić przepływu. Wąż ½ cala przy dużej odległości od pompy może wywołać większe straty niż sama różnica wysokości.
Dobór zbiornika na deszczówkę zależy od dostępnej przestrzeni, warunków gruntowych, planowanego zużycia wody oraz budżetu inwestycji.
Oba rozwiązania wymagają filtrowania dopływu, zabezpieczenia przelewu i częstego czyszczenia.
Montaż naziemnego i podziemnego zbiornika na deszczówkę
Zbiornik naziemny montuje się na stabilnym, wypoziomowanym podłożu, najlepiej przy ścianie budynku i pod rurą spustową. Podstawa musi przenosić ciężar pełnego pojemnika: 1000 litrów wody oznacza obciążenie około jednej tony.
Zbiornik powinien mieć pokrywę ograniczającą dostęp światła i owadów, a przewody należy zabezpieczyć przed rozszczelnieniem.
Model podziemny wymaga wykopu, wykonania podsypki oraz oceny poziomu wód gruntowych. W gruncie spoistym lub przy wysokim poziomie wód konieczne może być zakotwienie zbiornika, aby nie został wypchnięty po opróżnieniu. Należy także przemyśleć obciążenia od samochodów, tarasu lub nawierzchni. Zbiornik podziemny musi być dobrany do warunków gruntowych, a nie wyłącznie do deklarowanej pojemności. Przy planowaniu instalacji należy przewidzieć:
- filtr koszowy lub siatkowy na dopływie z rynien,
- separator pierwszego spływu, usuwający pył i zanieczyszczenia z połaci,
- przelew odprowadzający nadmiar wody z dala od fundamentów,
- pompę z zabezpieczeniem przed pracą na sucho oraz zaworem zwrotnym.
Zbiornik naziemny jest tańszy i łatwiejszy do kontroli, lecz zajmuje miejsce i wymaga ochrony przed mrozem. Jesienią trzeba opróżnić instalację albo zastosować ogrzewane przewody.
Wersja podziemna nie zamarza tak łatwo, nie ogranicza przestrzeni ogrodu i lepiej chroni wodę przed światłem, ale jej inspekcja oraz naprawa są bardziej kłopotliwe.
Eksploatacja i ochrona wody deszczowej: trzy praktyczne pytania
Jak ograniczyć rozwój glonów? Stosować szczelny, nieprzezroczysty zbiornik, filtr oraz zamknięty właz.
Jak często czyścić instalację? Filtry należy kontrolować co najmniej parę razy w sezonie, a osad ze zbiornika usuwać najczęściej raz w roku.
Do czego używać zgromadzonej wody? Do podlewania, mycia powierzchni i spłukiwania toalet, lecz nie do picia bez profesjonalnego uzdatniania i odrębnej instalacji. Wypór hydrostatyczny pojawia się, gdy poziom wód gruntowych podnosi się powyżej dna zbiornika, szczególnie w czasie intensywnych opadów i roztopów. Pusty, lekki zbiornik z tworzywa może wtedy zostać uniesiony, przesunięty albo obrócony. Dlatego sposób, jak zabezpieczyć podziemny zbiornik na deszczówkę przed wyporem gruntu, należy ustalić jeszcze przed wykonaniem wykopu.
Konieczna jest ocena rodzaju gruntu, poziomu wód gruntowych, głębokości posadowienia oraz maksymalnej objętości zbiornika.
Jak zabezpieczyć podziemny zbiornik na deszczówkę przed wyporem gruntu kotwieniem?
Najczęściej stosuje się żelbetową płytę kotwiącą wykonaną pod zbiornikiem. Jej ciężar, wraz z ciężarem gruntu znajdującego się nad konstrukcją, musi przewyższać siłę wyporu z odpowiednim zapasem bezpieczeństwa.
Zbiornik mocuje się do płyty za pomocą taśm, obejm lub systemowych pasów wykonanych ze stali nierdzewnej albo materiału odpornego na wilgoć. Punkty mocowania nie mogą powodować miejscowego odkształcania płaszcza.
Czy sama masa obsypki chroni zbiornik przed wyporem?
W wielu przypadkach nie. Obsypka piaskowa lub żwirowa stabilizuje zbiornik i ogranicza jego przemieszczanie, lecz po całkowitym nasyceniu wodą traci część wydajnego ciężaru. Dotyczy to przede wszystkim lekkich zbiorników polietylenowych oraz gruntów spoistych, które zatrzymują wodę wokół konstrukcji.
Przy zasypywaniu wykopu materiał układa się warstwami i zagęszcza równomiernie po obu stronach. Zbiornik powinien być w tym czasie częściowo wypełniony wodą, aby wyrównać parcie gruntu, lecz nie zastępuje to trwałego kotwienia. Dla konstrukcji betonowych dodatkową ochronę zapewnia ich duża masa, jednak także one wymagają sprawdzenia stateczności. Nie wolno samodzielnie wykonywać drenażu obniżającego poziom wód bez oceny wpływu na sąsiednie fundamenty i instalacje.
